Η ζωή και η εργασία στο εξωτερικό αποτελεί μια διέξοδο για πολλούς Έλληνες εργαζόμενους ανεξαρτήτως επιπέδου ειδίκευσης. Μόνο την τελευταία δεκαετία υπολογίζεται ότι έχουν μεταναστεύσει εκατοντάδες χιλιάδες νέοι εργαζόμενοι. Η πράξη έχει αποδείξει ότι πολύ συχνά αντιμετωπίζουν ζητήματα εργατικής και ασφαλιστικής φύσης. Στο παρόν άρθρο αναφέρω σε τίτλους τα πιο συνηθισμένα ζητήματα που ανακύπτουν στην εργασία εκτός Ελλάδας. Φυσικά, η αναφορά δεν είναι εξαντλητική.
Μετανάστευση και έναρξη εργασίας
Σε πρώτη φάση η μετανάστευση σε χώρες εκτός ΕΕ απαιτεί την έκδοση βίζας εργασίας. Στις κύριες χώρες μετανάστευσης Ελλήνων εκτός ΕΕ (Αυστραλία, Καναδάς, ΗΠΑ, Ελβετία) απαιτείται να υπάρχει ήδη σύμβαση εργασίας ή δεσμευτική πρόταση προς σύμβαση εργασίας για την έκδοση βίζας. Για τις χώρες της ΕΕ δεν απαιτείται έκδοση βίζας εφόσον υπάρχει η ελευθερία κίνησης εργαζομένων και υπηρεσιών με βάση τις αρχές του Μάαστριχτ. Οι Έλληνες εργαζόμενοι μπορούν να εγγραφούν ως νόμιμοι κάτοικοι των χωρών αυτών χωρίς να έχουν σύμβαση εργασίας, ωστόσο απαιτείται η εγγραφή στους δήμους κατοικίας τους με την ένδειξη ότι αναζητούν εργασία («jobseeker»). Στην φάση της πρόσληψής τους εντός ΕΕ οι εργαζόμενοι θα πρέπει να απολαύουν όλες τις νόμιμες συνέπειες τυχόν ύπαρξης προϋπηρεσίας στην Ελλάδα. Οι νέοι μετανάστες συμβουλεύονται να αναζητήσουν τις ειδικές διατάξεις που μπορεί να έχουν εφαρμογή στην περίπτωσή τους ανάλογα το επάγγελμα που εξασκούν (πχ στους γιατρούς εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες αναγνώρισης προσόντων).
Κρίσιμο είναι επίσης και το ζήτημα της ενημέρωσης για τους όρους εργασίας. Οι εργαζόμενοι καλό θα ήταν να απαιτούν συγκεκριμένες γραπτές οδηγίες για τα όρια της εργασιακής τους θέσης, καθώς δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο της κατάχρησης της εργοδοτικής εξουσίας μέσω της επιβολής επιπλέον καθηκόντων. Εντός ΕΕ υπάρχει και συγκεκριμένη υποχρέωση ενημέρωσης εκ μέρους του εργοδότη.
Επίσης, όχι σπάνια προκύπτουν ζητήματα που σχετίζονται με ευθύνη από τις διαπραγματεύσεις, όταν και η εργοδοσία δίνει την εντύπωση ότι θα προσλάβει έναν εργαζόμενο, αυτός ταξιδεύει, ίσως μεταναστεύει κιόλας, για να λάβει άρνηση πρόσληψης την τελευταία στιγμή. Η συμπεριφορά αυτή οδηγεί σε υποχρέωση αποζημίωσης για ευθύνη από τις διαπραγματεύσεις.
Διακρίσεις με βάση την εθνικότητα
Αρκετά συχνά προκύπτουν ζητήματα διακρίσεων εναντίον μεταναστών εργαζομένων σε χώρες της Ευρώπης αλλά και εκτός Ευρώπης. Εντός ΕΕ, με εξαίρεση εργασίες του στενού κρατικού μηχανισμού (πχ αστυνομία, στρατός, δικαστήρια) δεν επιτρέπεται ο αποκλεισμός κατόχων διαβατηρίου της ΕΕ με μόνη βάση την εθνικότητά τους. Ενδεχομένως η διάκριση μπορεί να είναι έμμεση, όταν τίθενται περιορισμοί για την ανάληψη εργασίας που δεν δικαιολογούνται από τη φύση της (πχ η τέλεια γνώση της γλώσσας για μια χειρονακτική δουλειά). Οι μετανάστες καλό θα ήταν να συμβουλεύονται για τα δικαιώματά τους σε περίπτωση αδικαιολόγητης άρνησης αίτησης εργασίας τους.
Η απαγόρευση διακρίσεων εντός ΕΕ με βάση την εθνικότητα επεκτείνεται και στα ασφαλιστικά θέματα και στα ζητήματα κοινωνικής πρόνοιας, για παράδειγμα στο επίδομα ανεργίας. Στους Έλληνες πρέπει να εφαρμόζονται οι ίδιοι όροι για την λήψη των επιδομάτων. Συχνά υπάρχει έλλειψη ενημέρωσης πάνω στο θέμα των επιδομάτων (πχ σχετικά με επιδόματα στέγασης).
Οι διακρίσεις με βάση την εθνικότητα απαγορεύονται εντός και εκτός ΕΕ και όσον αφορά ζητήματα οργάνωσης εργασίας και συμπεριφοράς ενώπιον μεταναστών εργαζομένων. Η παρατεταμένη επιθετική συμπεριφορά ή απαξιωτική συνθήκη εναντίον μεταναστών («mobbing») τιμωρείται και ποινικά αλλά κυρίως επισύρει υποχρέωση αποζημίωσης. Οι μετανάστες θα πρέπει να αναφέρουν χωρίς φόβο τέτοιες συμπεριφορές στους ανωτέρους τους και να συμβουλεύονται δικηγόρο.
Χρόνος εργασίας
Ο χρόνος εργασίας ρυθμίζεται με βάση το ντόπιο εργατικό δίκαιο. Επειδή οι κανόνες αυτοί είναι αρκετά περίπλοκοι και διαφορετικοί ανά χώρα, είναι σύνηθες οι μετανάστες εργαζόμενοι να μην γνωρίζουν τα κατά τόπους χρονικά όρια εργασίας, τα οποία αρκετά συχνά αλλάζουν και ελαστικοποιούνται. Σε περίπτωση αμφιβολίας είναι χρήσιμη η συμβουλή δικηγόρου.
Δίκαιο της απόλυσης – λήξη σύμβασης
Ανάμεσα στα ζητήματα που κυριαρχούν είναι και το ζήτημα της απόλυσης. Ειδικοί κανόνες ισχύουν ανά χώρα, όμως υπάρχουν κοινές συνισταμένες τουλάχιστον στην ΕΕ, όσο αφορά πχ τις ομαδικές απολύσεις. Στην ατομική απόλυση θα πρέπει να μελετηθεί εάν έχουν τηρηθεί οι όροι προειδοποίησης, αποζημίωσης και εάν τυχόν ο λόγος απόλυσης είναι καταχρηστικός ή/και απαγορευμένος. Το δίκαιο απόλυσης είναι στενά συνυφασμένο με τις παραδόσεις κάθε χώρας για αυτό παρουσιάζει μεγάλες διαφορές (πχ στην Αγγλία δεν υφίσταται καταρχήν δικαίωμα προειδοποίησης).
Άλλες φορές, η λήξη σύμβασης μπορεί να γίνεται με παράτυπο τρόπο ή να μην εκπληρώνονται όλες οι εργοδοτικές υποχρεώσεις (πχ κατάθεση αναλογία δώρων και επιδομάτων). Συχνή είναι και η κατάχρηση συμβάσεων ορισμένου χρόνου, δηλαδή η συνεχόμενη χρήση τους για κάλυψη μόνιμων αναγκών.
Συνδικαλιστικά
Τέλος, χρήσιμη είναι η συμβουλή δικηγόρου στο πεδίο του συλλογικού εργατικού δικαίου και συγκεκριμένα στην απόλαυση των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων. Οι συνδικαλιστικές παραδόσεις των χωρών της ΕΕ είναι αρκετά διαφορετικές ανά χώρα ενώ σε πολλές από αυτές υπάρχει συνδικαλιστική πολυδιάσπαση (πολλαπλές τριτοβάθμιες οργανώσεις, πολλαπλή ύπαρξη συμβουλίων εργασίας στην ίδια δουλειά). Το δικαίωμα της απεργίας αλλού είναι στην πράξη πιο περιορισμένο από την Ελλάδα (πχ Αγγλία) και αλλού πιο διευρυμένο (πχ Γαλλία). Καλό είναι οι νέοι μετανάστες να έρχονται σε επαφή με τα ντόπια συνδικάτα όταν προκύπτουν τεχνικές απορίες.
Φώτης Μπρέγιαννης
